Wet zorg en dwang

Met Andere Ogen draagt bij aan de doelstelling van de Wet zorg en dwang: een veilig, vrij en waardig leven voor mensen.

De Wet zorg en dwang is op 1 januari 2020 in werking getreden en vervangt de Wet bopz als het gaat om de ouderenzorg en de zorg aan mensen met een verstandelijke beperking . Deze wet vraagt een andere manier van kijken, in het bijzonder om meer vanuit de cliënt / bewoner zorg te verlenen.

De bescherming van de rechten van cliënten / bewoners op het gebied (on)vrijwillige zorg staat centraal in de nieuwe Wet zorg en dwang. De kerngedachte is streven naar een veilig en waardig leven zonder, of met zo min mogelijk vrijheidsbeperking en daarnaast zelf keuzes maken over je eigen leven. Deze belangrijke voorwaarden voor kwaliteit van bestaan zijn ook een pijler in het VN-verdrag voor mensen met een beperking. Dit vraagt om meer bewustwording bij ondersteuning van mensen met een beperking: wat betekent vrijheid en vrijheidsbeperking voor de persoon die je begeleidt?

Voor wie en waar geldt de wet (de reikwijdte)

Een belangrijk verschil met de Wet bopz is dat de reikwijdte van Wzd veel breder is: alle personen waarbij door het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) is vastgesteld dat zij een verstandelijke beperking of een psychogeriatrische beperking hebben en daarbij zijn aangewezen op langdurige zorg zoals is geregeld in de Wet langdurige zorg. Daarnaast kan een persoon ook onder de Wet zorg en dwang komen te vallen als een ter zake deskundige arts in een verklaring vaststelt dat deze persoon gezien haar/zijn psychogeriatrische aandoening dan wel verstandelijke beperking ook zorg nodig heeft zoals bedoeld in de Wet zorg en dwang. Het kan dan gaan om WMO.

Dit betekent dat de Wet zorg en dwang gaat gelden voor cliënten / bewoners die zowel vrijwillig als onvrijwillig zijn opgenomen.

Het is daarnaast de bedoeling dat de wet ook gaat gelden buiten accommodaties, waaronder de thuissituatie van een cliënt. In het besluit zorg en dwang is e.e.a. nader uitgewerkt.

Waar gaat de Wet zorg en dwang over: Het begrip (on)vrijwillige zorg

In de Wet zorg en dwang wordt niet gesproken over vrijheidsbeperking maar staat de term onvrijwillige zorg centraal. Het uitgangspunt is dat in samenspraak met de cliënt / bewoner dan wel zijn wettelijk vertegenwoordiger (als de cliënt /bewoner wilsonbekwaam ter zake is) afspraken over de zorg worden gemaakt en deze worden vastgelegd in het zorgplan. Als de cliënt / bewoner dan wel zijn vertegenwoordiger zich verzet spreekt de Wzd over onvrijwillige zorg.

Het stappenplan zorg en dwang geeft inzicht wat te doen bij onvrijwillige zorg.

https://www.zorgvoorbeter.nl/vrijheidsbeperking/stappenplan-zorg-en-dwang

Vormen van onvrijwillige zorg

De wet noemt 9 limitatieve vormen van onvrijwillige zorg. Er zijn dus niet meer vormen van onvrijwillige zorg mogelijk. De wet spreekt alleen over onvrijwillige zorg als er verzet is van de cliënt / bewoner of zijn vertegenwoordiger tegen een van deze vormen.

Het gaat om de volgende 9 vormen:

a. toedienen van vocht, voeding en medicatie, en het doorvoeren van medische controles of andere medische handelingen en overige therapeutische maatregelen, ter behandeling van een psychogeriatrische aandoening, verstandelijke handicap, een daarmee gepaard gaande psychische stoornis of een combinatie hiervan, dan wel vanwege die aandoening, handicap of stoornis, ter behandeling van een somatische aandoening;

b. beperken van de bewegingsvrijheid;

c. insluiten;

d. uitoefenen van toezicht op betrokkene;

e. onderzoek aan kleding of lichaam;

f. onderzoek van de woon- of verblijfsruimte op gedrag beïnvloedende middelen en gevaarlijke voorwerpen;

g. controleren op de aanwezigheid van gedrag beïnvloedende middelen;

h. aanbrengen van beperkingen in de vrijheid het eigen leven in te richten, die tot gevolg hebben dat betrokkene iets moet doen of nalaten, waaronder begrepen het gebruik van communicatiemiddelen;

i. beperken van het recht op het ontvangen van bezoek.

Uitzondering

Voor een aantal vormen van vrijwillige zorg geldt een uitzondering, er wordt dan niet gesproken van onvrijwillige zorg en er volgt geen externe registratie maar het stappenplan moet wel worden gevolgd.

Het gaat hierbij om:

a. het toedienen van medicatie die van invloed is op het gedrag of de bewegingsvrijheid van de cliënt / bewoner, vanwege de psychogeriatrische aandoening of verstandelijke handicap, of vanwege een daarmee gepaard gaande psychische stoornis of een combinatie hiervan, als die medicatie niet wordt toegediend overeenkomstig de geldende professionele richtlijnen,

b. een maatregel die tot het gevolg heeft dat de cliënt / bewoner enige tijd in zijn bewegingsvrijheid wordt beperkt, of

c. de mogelijkheid tot insluiting.

Gevolgen van verzet tegen zorg: stappenplan en registratie

De Wet zorg en dwang hanteert een zeer brede definitie van zorg: bejegening, verzorging, verpleging, behandeling, begeleiding, bescherming, beveiliging en onvrijwillige zorg.

Als een cliënt / bewoner of zijn vertegenwoordiger verzet vertoont tegen een van deze vormen van zorg, mag de zorg alleen onder strikte voorwaarden toegepast worden. Dit betekent dat eerst alles op alles moet worden gezet om de zorg toch vrijwillig te laten plaatsvinden. In het stappenplan zijn diverse disciplines betrokken, en moeten diverse vragen worden beantwoord waaronder:

  • Wat is het ernstig nadeel?
  • Wat is de oorzaak van het gedrag?
  • Wat is de interactie tussen cliënt /bewoner en omgeving
  • Wat zijn de mogelijkheden voor vrijwillige zorg?
  • De criteria subsidiariteit, proportionaliteit en doelmatigheid moeten worden afgewogen

Meer info zie:

https://www.zorgvoorbeter.nl/vrijheidsbeperking/wet-zorg-en-dwang 

Wil je meer weten?